Maharashtra Sugarcane Crushing Season 2026-27: महाराष्ट्रातील ऊस उत्पादकांसाठी यंदाच्या गाळप हंगामाची सुरुवात हा महत्त्वाचा मुद्दा बनला आहे. सणासुदीच्या काळात बाजारात नवीन साखरेचा पुरवठा वाढावा या पार्श्वभूमीवर 15 ऑक्टोबरपासून गाळप सुरू करण्याबाबत हालचाली सुरू आहेत. मात्र महाराष्ट्रातील शेतकरी संघटना आणि साखर उद्योगातील काही संघटनांनी इतक्या लवकर गाळप सुरू करण्याबाबत आक्षेप घेतला आहे.
सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे 15 ऑक्टोबर ही महाराष्ट्राची अंतिम निश्चित गाळप तारीख अद्याप समजू नये. 2026-27 हंगामाचे धोरण आणि गाळप सुरू करण्याची तारीख ठरवण्यासाठी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या अध्यक्षतेखाली बुधवार, 9 सप्टेंबर 2026 रोजी मंत्री समितीची बैठक होणार आहे.
नेमका वाद काय आहे?
केंद्राकडून 15 ऑक्टोबरपासून हंगाम सुरू करण्याबाबत सूचना/आग्रह असल्याचे ताज्या वृत्तांत म्हटले आहे. यामागील प्रमुख कारण म्हणजे सणासुदीच्या काळात नवीन साखर लवकर बाजारात आणून पुरवठा वाढवणे.
पण ऊस उत्पादकांच्या दृष्टीने प्रश्न वेगळा आहे.
ऊस पूर्ण परिपक्व होण्याआधी तोडला तर शेतकऱ्याचे नुकसान होईल का?
याच मुद्द्यावरून विरोध वाढत आहे.
🌱 15 ऑक्टोबरला ऊस तोडल्यास काय समस्या होऊ शकते?
महाराष्ट्रात साधारणतः ऊस पुरेसा परिपक्व झाल्यानंतर नोव्हेंबरच्या आसपास गाळपाचा वेग वाढतो. यंदा 15 ऑक्टोबरपासूनच गाळप सुरू झाल्यास काही क्षेत्रातील ऊस पूर्ण परिपक्व झालेला नसेल, असा साखर उद्योगाचा दावा आहे.
WISMAने मांडलेल्या अंदाजानुसार लवकर गाळपामुळे साखर उतारा सुमारे 1 ते 1.5 टक्क्यांनी कमी होऊ शकतो. तसेच अपरिपक्व उसाचे वजन पूर्ण वाढ झालेल्या उसाच्या तुलनेत 10 ते 12 टक्क्यांनी कमी राहण्याची शक्यता त्यांनी व्यक्त केली आहे.
हे सरकारी अंतिम नुकसान-मूल्यांकन नसून WISMAचे अनुमान आहे, हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे.
💰 शेतकऱ्याला प्रतिटन किती फटका बसू शकतो?
WISMAच्या म्हणण्यानुसार, ऊस पूर्ण वाढ होण्याआधी तोडल्यामुळे वजन कमी राहिल्यास शेतकऱ्याला अंदाजे ₹300 ते ₹350 प्रति टन आर्थिक नुकसान होऊ शकते. साखर उतारा कमी झाल्यामुळे कारखान्यांना अंदाजे ₹450–₹500 प्रति टन फटका बसू शकतो, असा त्यांचा दावा आहे.
त्यामुळे 15 नोव्हेंबरपूर्वी गाळप होणाऱ्या उसासाठी सरकारने आर्थिक मदत द्यावी, अशी मागणीही उद्योगाकडून पुढे आली आहे.
🚜 शेतकरी संघटनांचा विरोध का?
लवकर गाळपाबरोबरच ऊस दर आणि FRP हा शेतकरी संघटनांचा दुसरा मोठा मुद्दा आहे.
स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेचे राजू शेट्टी यांच्या नेतृत्वाखाली महाराष्ट्र आणि कर्नाटकातील काही शेतकरी संघटनांनी लवकर गाळपामुळे शेतकऱ्यांचे नुकसान होण्याचा मुद्दा उपस्थित करत आंदोलनाची भूमिका घेतली आहे.
सोलापूरच्या मंगळवेढ्यात तर ऊस दर संघर्ष समितीने अधिक आक्रमक भूमिका घेतली आहे—
“पहिली उचल अधिकृतपणे जाहीर केल्याशिवाय उसाला कोयता लावू नका”
अशी भूमिका बैठकीत घेण्यात आली. मागील हंगामातील देणी आणि नवीन हंगामातील पहिली उचल हा तेथील मुख्य मुद्दा आहे.
यामुळे यंदाच्या हंगामात फक्त “गाळप कधी सुरू होणार?” एवढाच प्रश्न नाही; “ऊस कोणत्या दराने जाणार?” हाही तितकाच महत्त्वाचा आहे.
🏭 यंदाचा गाळप हंगाम फक्त 100 दिवसांचा?
आज, 6 सप्टेंबरला समोर आलेला आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे हंगामाचा संभाव्य कालावधी.
WISMAच्या माहितीनुसार राज्यातील उभ्या उसामध्ये खोडवा उसाचे प्रमाण सुमारे 60% आहे. त्याचवेळी महाराष्ट्रातील कारखान्यांची एकत्रित दैनिक गाळप क्षमता सुमारे 10.40 लाख टन झाली आहे. कमी पाऊस, नवीन ऊस लागवडीतील घट आणि वाढलेली crushing capacity यामुळे 2026-27 चा हंगाम 100 दिवसांच्या आसपास किंवा त्यापेक्षा कमी कालावधीत आटोपण्याची शक्यता उद्योगाकडून व्यक्त केली जात आहे.
याच कारणामुळे कारखान्यांना हंगाम लवकर सुरू करण्याची गरज आणि शेतकऱ्यांना ऊस परिपक्व होईपर्यंत थांबण्याची गरज यामध्ये संघर्ष निर्माण झाला आहे.
🌾 महाराष्ट्रात यंदा ऊस किती आहे?
31 जुलैपर्यंतच्या प्राथमिक अंदाजानुसार महाराष्ट्रात सुमारे 15.43 लाख हेक्टर क्षेत्रावर ऊस असल्याचे ताज्या वृत्तात नमूद करण्यात आले आहे. मात्र कमी पावसामुळे विभागनिहाय उत्पादकतेत फरक पडण्याची शक्यता आहे.
म्हणून केवळ ऊसाचे क्षेत्र पाहून अंतिम साखर उत्पादन ठरवता येणार नाही.
क्षेत्र + प्रतिहेक्टरी ऊस उत्पादन + उसाचे वजन + साखर उतारा + प्रत्यक्ष गाळप या सर्वांचा अंतिम उत्पादनावर परिणाम होईल.
💵 2026-27 मध्ये ऊसाची FRP किती?
यंदाच्या हंगामासाठी 10.25% साखर उताऱ्याच्या आधारावर ₹3,650 प्रति टन FRP असल्याचे उद्योगासंबंधी ताज्या अहवालात नमूद आहे.
पण इथे शेतकऱ्यांनी FRP आणि प्रत्यक्ष अंतिम मिळणारी रक्कम यातील नियम व्यवस्थित समजून घेणे आवश्यक आहे.
यंदा आणखी एक महत्त्वाचा नियम लागू करण्यात आला आहे. नवीन गाळप परवान्यासाठी कारखान्यांना मागील हंगामातील शेतकऱ्यांची 100% FRP देणी चुकती करणे आवश्यक असल्याचे साखर आयुक्तालयाच्या नियमांबाबतच्या वृत्तात म्हटले आहे. पूर्वीची लागू RSF देणी असल्यास त्याबाबतचे प्रमाणपत्रही प्रस्तावासोबत जोडावे लागणार आहे.
📅 9 सप्टेंबरची बैठक अत्यंत महत्त्वाची
आता ऊस उत्पादकांनी सर्वाधिक लक्ष 9 सप्टेंबर 2026 रोजी होणाऱ्या मंत्री समितीच्या बैठकीकडे ठेवावे.
या बैठकीत मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या अध्यक्षतेखाली 2026-27 गाळप धोरणावर चर्चा होणार आहे. गाळपाची सुरुवात, उपलब्ध ऊस, हवामान, साखर उतारा, साखरेचे दर आणि कारखान्यांची आर्थिक परिस्थिती यांचा विचार होण्याची अपेक्षा आहे.
त्यामुळे आजच्या तारखेला—
“महाराष्ट्राचा गाळप हंगाम 15 ऑक्टोबरपासून निश्चित सुरू होणार” असे लिहिणे घाईचे ठरेल.
15 ऑक्टोबरपासून सुरुवात करण्याचा प्रस्ताव/सूचना चर्चेत आहे; अंतिम राज्य धोरणाचा निर्णय मंत्री समितीच्या बैठकीनंतर स्पष्ट होईल.
📌 ऊस उत्पादकांनी आता या 5 गोष्टींकडे लक्ष द्यावे
- 9 सप्टेंबरच्या मंत्री समितीचा अंतिम निर्णय — अधिकृत गाळप तारीख काय ठरते ते पहा.
- आपल्या उसाची परिपक्वता — फक्त कारखान्याची तोडणी आली म्हणून अपरिपक्व ऊस तोडण्यापूर्वी परिस्थिती समजून घ्या.
- FRP आणि पहिली उचल — कारखान्याकडून दरासंबंधी अधिकृत माहिती तपासा.
- मागील ऊस बिलाची थकबाकी — संबंधित कारखान्याची FRP payment स्थिती तपासा.
- तोडणी-वजनाची नोंद — ऊस तोडणी, वाहतूक, वजन पावती आणि बिलाशी संबंधित कागदपत्रे सुरक्षित ठेवा.
निष्कर्ष
2026-27 चा महाराष्ट्रातील ऊस गाळप हंगाम यंदा नेहमीपेक्षा वेगळ्या परिस्थितीत सुरू होण्याची शक्यता आहे. एका बाजूला साखरेचा पुरवठा वाढवण्यासाठी 15 ऑक्टोबरपासून गाळप सुरू करण्याची चर्चा, तर दुसऱ्या बाजूला अपरिपक्व ऊस तोडल्यास वजन आणि साखर उतारा कमी होण्याची चिंता आहे. याचबरोबर FRP, पहिली उचल आणि मागील देणी यावरून शेतकरी संघटनांनी भूमिका तीव्र केली आहे.
त्यामुळे ऊस उत्पादकांसाठी सर्वात महत्त्वाची तारीख आता 9 सप्टेंबर 2026 आहे. त्या दिवशी होणाऱ्या मंत्री समितीच्या बैठकीनंतर गाळप हंगामाची अधिकृत दिशा स्पष्ट होण्याची अपेक्षा आहे.
माहिती उपयुक्त वाटली तर महाराष्ट्रातील ऊस उत्पादक शेतकरी मित्रांसोबत Share करा. 🌾