Maharashtra Sugarcane FRP 2026-27: महाराष्ट्रातील ऊस उत्पादकांसाठी 2026-27 गाळप हंगामातील दोन महत्त्वाच्या बाबी आता स्पष्ट झाल्या आहेत. राज्यातील ऊस गाळप हंगाम 15 ऑक्टोबर 2026 पासून सुरू करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. दुसरीकडे केंद्र सरकारने 2026-27 साठी 10.25% मूलभूत साखर उताऱ्यावर (recovery) ₹365 प्रति क्विंटल FRP मंजूर केली आहे.
पण ₹365 हा प्रत्येक कारखान्यासाठी एकसारखा अंतिम दर असेलच असे नाही. साखर उतारा वाढला तर FRP वाढते; 10.25% पेक्षा कमी उताऱ्यावर नियमानुसार ती कमी होते. त्यामुळे आपल्या कारखान्याची recovery किती आहे, हे शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरते.
15 ऑक्टोबरपासून महाराष्ट्रात ऊस गाळप
2026-27 च्या गाळप हंगामाबाबत झालेल्या मंत्री समितीच्या बैठकीत महाराष्ट्रात 15 ऑक्टोबरपासून गाळप सुरू करण्यास मंजुरी देण्यात आली. बैठकीत ऊस उपलब्धता, साखर उत्पादन, शेतकऱ्यांची देणी, इथेनॉल पुरवठा तसेच साखर कारखान्यांसमोरील आर्थिक व तांत्रिक प्रश्नांचा आढावा घेण्यात आला.
त्याचवेळी अपुरा पाऊस आणि काही भागांतील पाणीटंचाई लक्षात घेऊन राज्यातील प्रत्यक्ष ऊस उपलब्धतेचा फेरआढावा घेण्याचे निर्देशही देण्यात आले आहेत.
यंदाची FRP ₹365; पण कोणत्या रिकव्हरीसाठी?
केंद्र सरकारच्या अधिकृत निर्णयानुसार 2026-27 साठी ₹365 प्रति क्विंटल FRP ही 10.25% basic sugar recovery वर लागू आहे.
10.25% पेक्षा recovery जास्त असल्यास प्रत्येक 0.1% वाढीसाठी ₹3.56 प्रति क्विंटल अतिरिक्त मिळतील. तसेच 10.25% पेक्षा recovery कमी झाल्यास प्रत्येक 0.1% साठी ₹3.56 प्रति क्विंटलची घट लागू होते.
म्हणजे साधारण सूत्र असे:
FRP = ₹365 + [(Recovery % − 10.25) ÷ 0.1 × ₹3.56]
रिकव्हरीनुसार किती FRP मिळू शकते?
वरील अधिकृत सूत्र वापरून केलेला अंदाज:
| साखर उतारा (Recovery) | अंदाजे FRP / क्विंटल | अंदाजे FRP / टन |
|---|---|---|
| 9.50% | ₹338.30* | ₹3,383 |
| 10.00% | ₹356.10 | ₹3,561 |
| 10.25% | ₹365.00 | ₹3,650 |
| 10.50% | ₹373.90 | ₹3,739 |
| 11.00% | ₹391.70 | ₹3,917 |
| 11.50% | ₹409.50 | ₹4,095 |
| 12.00% | ₹427.30 | ₹4,273 |
| 12.50% | ₹445.10 | ₹4,451 |
| 13.00% | ₹462.90 | ₹4,629 |
*ही गणना केंद्र सरकारच्या ₹3.56 प्रति 0.1% recovery सूत्रावर आधारित आहे. अधिकृत नियमांनुसार 9.5% पेक्षा कमी recovery असलेल्या कारखान्यांच्या बाबतीत आणखी कपात केली जाणार नाही; अशा स्थितीत ₹338.30 प्रति क्विंटल मिळेल.
उदाहरण समजा—11% रिकव्हरी असेल तर?
मूलभूत recovery = 10.25%
प्रत्यक्ष recovery = 11%
फरक = 0.75%
प्रत्येक 0.1% साठी ₹3.56 अतिरिक्त असल्यामुळे 0.75% वाढीसाठी साधारण:
7.5 × ₹3.56 = ₹26.70
त्यामुळे:
₹365 + ₹26.70 = ₹391.70 प्रति क्विंटल
म्हणजेच साधारण ₹3,917 प्रति टन.
त्यामुळे “यंदाची FRP फक्त ₹3,650 प्रति टन” असे सरसकट म्हणणे योग्य ठरणार नाही. ₹3,650/टन हा 10.25% basic recovery चा दर आहे.
12% रिकव्हरी असल्यास?
10.25% वरून 12% म्हणजे 1.75% जास्त recovery.
1.75 ÷ 0.1 = 17.5
17.5 × ₹3.56 = ₹62.30
त्यामुळे अंदाजे FRP:
₹365 + ₹62.30 = ₹427.30 प्रति क्विंटल
अर्थात ₹4,273 प्रति टन.
त्यामुळे पश्चिम महाराष्ट्रातील तुलनेने जास्त recovery असलेल्या कारखान्यांच्या संदर्भात ₹365 प्रति क्विंटल हा आकडा एकटाच पाहणे पुरेसे नाही.
मागील वर्षापेक्षा FRP किती वाढली?
2025-26 हंगामासाठी FRP ₹355 प्रति क्विंटल होती. 2026-27 मध्ये ती ₹365 प्रति क्विंटल करण्यात आली आहे.
म्हणजे basic recovery दरावर:
वाढ = ₹10 प्रति क्विंटल = ₹100 प्रति टन
ही वाढ मागील हंगामाच्या तुलनेत 2.81% आहे.
केंद्र सरकारने 2026-27 साठी उसाचा A2+FL उत्पादन खर्च ₹182 प्रति क्विंटल अनुमानित केला असून 10.25% recovery वरील ₹365 FRP हा त्या खर्चापेक्षा 100.5% जास्त असल्याचे म्हटले आहे.
15 ऑक्टोबरपासून गाळपामुळे recovery वर परिणाम होईल?
हा यंदाच्या हंगामातील महत्त्वाचा मुद्दा आहे.
गाळप हंगाम 15 ऑक्टोबरपासून सुरू करण्याच्या निर्णयानंतर लवकर गाळप सुरू झाल्यास सुरुवातीच्या उसाचा साखर उतारा कमी राहण्याची शक्यता साखर उद्योगातील काही घटकांकडून व्यक्त करण्यात आली आहे.
म्हणूनच यंदा फक्त “गाळप कधी सुरू होणार?” यापेक्षा कारखानानिहाय recovery किती निघते? हा मुद्दा शेतकऱ्यांसाठी अधिक महत्त्वाचा ठरणार आहे.
₹365 म्हणजे शेतकऱ्याच्या हातात अंतिम किती?
येथे आणखी एक फरक समजून घेणे आवश्यक आहे.
FRP हा ऊसाचा वैधानिक किमान देय दर आहे. प्रत्यक्ष शेतकऱ्याच्या आर्थिक हिशेबात ऊसतोड, वाहतूक किंवा लागू स्थानिक व्यवस्था/करार यांचा संदर्भ वेगळा असू शकतो. त्यामुळे वर दिलेल्या recovery-based FRP ला थेट “बँक खात्यात मिळणारी अंतिम निव्वळ रक्कम” समजू नये.
शेतकऱ्यांनी संबंधित कारखान्याचा अधिकृत recovery rate, FRP calculation statement आणि ऊस बिल तपासणे महत्त्वाचे आहे.
शेतकऱ्यांनी यंदा या 4 आकड्यांकडे लक्ष द्यावे
₹365 प्रति क्विंटल — 10.25% recovery वरील FRP.
₹3.56 प्रति क्विंटल — प्रत्येक 0.1% अतिरिक्त recovery साठी premium.
₹338.30 प्रति क्विंटल — recovery 9.5% पेक्षा खाली गेल्यासही यापुढे कपात न करण्याची किमान मर्यादा.
15 ऑक्टोबर 2026 — महाराष्ट्रातील 2026-27 ऊस गाळप हंगाम सुरू करण्यासाठी निश्चित केलेली तारीख.
निष्कर्ष
2026-27 मध्ये ऊस उत्पादकांसाठी ₹365 प्रति क्विंटल FRP ही महत्त्वाची असली तरी ती 10.25% recovery ची base FRP आहे. recovery वाढल्यास प्रत्येक 0.1% साठी ₹3.56 प्रति क्विंटल अतिरिक्त मिळण्याची तरतूद असल्याने 11%, 12% किंवा त्यापेक्षा जास्त recovery असलेल्या कारखान्यांचा FRP हिशेब ₹365 पेक्षा वर जाऊ शकतो.
त्यामुळे यंदा ऊस बिल पाहताना केवळ “FRP ₹365” एवढे न पाहता कारखान्याची recovery किती आणि त्यानुसार FRP किती बनते, हे तपासणे शेतकऱ्यांसाठी अधिक महत्त्वाचे आहे.